Co sprawia, że nasze dzieci nie umieją dobrze czytać? Często jest to wynik błędnych przekonań dorosłych. Błędem jest np. sugestia, że maluchy przyswoją czytanie, jeśli w naturalny sposób będą mieć kontakt z książkami i swobodnie pozwoli im się rozwijać umiejętność czytania. Nauka czytania nie jest procesem naturalnym. Umiejętność ta jest równie naturalna jak… żonglowanie z zawiązanymi oczami podczas jazdy motocyklem do tyłu.
Mit1: nauka czytania jest procesem naturalnym
Błąd. Procesem naturalnym jest dla człowieka jedynie zrozumienie mowy. Jeśli dzieci mają kontakt z językiem, naturalnie rozwijają podstawową umiejętność jego rozumienia. Natomiast nauka czytania takiemu procesowi nie podlega. Podczas, gdy zdolność rozumienia mowy rozwijana była przez wiele tysięcy lat – pisanie i czytanie człowiek wynalazł kilka tysięcy lat temu. Umiejętność czytania musimy sobie wyuczyć. Nie ma innej możliwości.
Mit 2: dzieci w końcu nauczą się czytać, jeśli da się im odpowiednio dużo czasu
Wiele osób twierdzących, że czytanie jest naturalne – uważa również, że dzieciom trzeba dać czas, by w swoim własnym tempie rozwinęły tę umiejętność. Tymczasem przepaść między rówieśnikami, którzy nauczyli się już czytać a tymi, którzy jeszcze nie umieją – rośnie z dnia na dzień. W niższych klasach „różnice umiejętności czytania” jest względnie łatwo wyrównać. Ale jeśli uczeń nie dostanie odpowiednich wskazówek wystarczająco wcześnie, to przepaść stanie się tak olbrzymia, że pokonanie jej wymagać będzie długotrwałego, intensywnego, kosztownego i frustrującego wysiłku. Badania wykazały, że jeśli dziecko nie czyta materiałów odpowiednich dla swojego poziomu rozwojowego, to po ukończeniu czwartej klasy szkoły podstawowej istnieje już małe prawdopodobieństwo, że nauczy się czytać choćby na poziomie dobrym.
Mit 3: programy do nauki czytania gwarantują sukces
Nie istnieje program, który zapewni osiągnięcie wysokiego poziomu czytania wszystkim dzieciom. Funkcjonuje kilka programów, które (właściwie realizowane) pozwalają szkole zmierzać we właściwym kierunku. Nic jednak nie zastąpi doświadczonego i utalentowanego nauczyciela.
Mit 4: kiedyś o wiele skuteczniej uczono dzieci czytać
Nic nie obrazuje tego lepiej, niż Narodowy Program Oceny Postępów w Nauce (NAEP), który objął wszystkie dzieci w USA, w wieku dziewięciu, trzynastu i siedemnastu lat. Program realizowany jest od 1970 roku. Wyniki w nauce u dzieci w każdej z trzech kategorii wiekowych nie zmieniły się od ponad trzydziestu lat. W zależności od wieku, od 24% do 39% uczniów osiągnęło wynik „poniżej podstawowego”, a od 3% do 7% – stopień „zaawansowany”.
Mit 5: sprawne czytanie polega na „odgadywaniu” w oparciu o składniowe i znaczeniowe sygnały, a osoby dobrze czytające popełniają wiele „błędów”, kiedy czytają konkretny tekst
Badania naukowe wskazują, że oba te stwierdzenia są nieprawdziwe. Uczeni wielokrotnie wykazali, że tylko słabo czytające osoby próbują „domyślać” się z kontekstu, co jest napisane. Dobrze czytający polegają wyłącznie na danych wzrokowych zawartych w samych wyrazach i literach, by szybko i automatycznie rozpoznawać słowa. Wprawny czytelnik nie popełnia żadnych błędów. Rozwinął już bowiem niezawodną zdolność rozpoznawania słów, która nie jest zależna od znaczenia, kontekstu czy składni.
Mit 6: badania naukowe mogą potwierdzić każde z przekonań: wiele programów „opiera się na badaniach”
Wciąż powstają i upadają nowe, oparte na „naukowych badaniach” programy naukowe. Jest to jednak wynikiem nadużywania terminu „badania naukowe”. Zawsze warto zachować odrobinę zdrowego sceptycyzmu i żądać konkretnych dowodów naukowych popierających określone stwierdzenie.
Mit 7: świadomość fonetyczna jest konsekwencją (a nie przyczyną) umiejętności czytania
Zrozumienie zasad fonetyki ma olbrzymie znaczenie w nauce czytania. To oczywiste, że jest ono koniecznym narzędziem w procesie rozwoju umiejętności dekodowania znaków zapisanych w systemie alfabetycznym języka. Zrozumienie zasad fonetyki w niższych klasach szkoły podstawowej to jedna z najważniejszych oznak przyszłych sukcesów w nauce czytania. Każdy, kto umie dobrze czytać – potrafi rozróżnić głoski. Osoby nie posiadające tej umiejętności, zawsze mają problemy z czytaniem. I odwrotnie: ci, którzy mają problemy z czytaniem – niemal zawsze nie umieją rozróżniać głosek.
Mit 8: niektórzy ludzie mają genetycznie uwarunkowaną „dysleksję”
Termin „dysleksja” nie ma w zasadzie sensu. Dosłownie oznacza: „trudności ze słowami” i dlatego mógłby równie dobrze odnosić się do każdej osoby, która ma jakiekolwiek trudności językowe.
Mit 9: lekcje wyrównawcze dla dzieci z trudnościami w czytaniu pomogą im dogonić dobrze czytających rówieśników
Nadrabianie zaległości przez dzieci w czasie zajęć wyrównawczych nie przynosi większych i trwałych efektów. Najlepszym rozwiązaniem jest systematyczna i intensywna praca na zajęciach indywidualnych z pedagogiem czy chociażby codzienna praca w domu z rodzicem.
Mit 10: wystarczy, że dzieci nauczą się tego, co zawarte jest w programie nauczania
Programy nauczania zawierają niezbędne minimum edukacyjne. Bez dodatkowej inicjatywy dorosłego oczywiście mało prawdopodobne jest, że dzieci same sięgną po dodatkową wiedzę. Głównym czynnikiem wpływającym na poziom wiedzy ucznia nie jest ani dobrze opracowany podręcznik, ani nawet najlepsze pomoce dydaktyczne czy nawet najdoskonalej skonstruowany program nauczania, ale… nauczyciel. To on jest dla dziecka najważniejszym autorytetem. Od jego umiejętności pedagogicznych i zaangażowania w największym stopniu zależą szkolne sukcesy naszych dzieci.
Opr. na podstawie: http://www.sedl.org/reading/topics/myths.html
